Van de lente tot het najaar komen veel pelgrims uit Calabrië naar het Santuario della Madonna di Polsi in het hart van het bergmassief van de Aspromonte, de prachtige ‘bittere berg’. Tijdens het driedaagse feest van de ‘Madonna van de Berg’ dragen mannen het beeld van de Heilige Maagd naar de top van de berg. Daarna begint het feest en op 2 september slaapt iedereen op de berg, binnen het heiligdom Polsi, ca. 20 km van San Luca dat ook een belangrijke rol speelt in de misdaadroman De Rioolrat.
De ‘Ndrangheta noemt San Luca, een klein dorp waar veel van de oudste en machtigste ‘Ndrangheta-families wonen, en de Madonna van de Berg La mamma met wie ze zich eeuwig verbonden wanen. Soms wordt er ook de hoogste leider in San Luca mee bedoeld, bijgenaamd de mammasantissima. Metaforen zijn belangrijk voor de ‘Ndrangheta.
Tijdens het feest van de Madonna kwamen de maffialeiders van de ‘Ndrangheta in Polsi jaarlijks bij elkaar om belangrijke beslissingen te nemen en hun leider te kiezen. Tegenwoordig is de politiecontrole verscherpt om dit te voorkomen, maar of dit verhindert dat de maffialeiders elkaar treffen weten wij niet.
De ‘Ndrangheta misbruikt traditioneel religie en religieuze symbolen als dekmantel. Niet alleen de Madonna van de Berg, maar ook de aartsengel Michaël beschouwen zij als hun beschermheilige. Het is een onderdeel van hun criminele cultuur van loyaliteit, eer en opoffering. Daarmee vinden zij ook aansluiting bij de religie en tradities van de arme bevolking van Calabrië.
Van oudsher gebruikten de Calabrese criminelen metaforen en symboliek om hun organisatie in dezelfde league te plaatsen als de Cosa Nostra, de Siciliaanse maffia en de Napolitaanse Camorra. In zijn informatieve boek over de Italiaanse maffia, Bloedbroeders (vertaling 2011, Ambo Anthos), beschrijft hoogleraar John Dickie (University College, Londen) de verbazingwekkende verklaring van een lid van de zogenaamde picciotteria, een destijds nieuwe Calabrese ‘misdadige sekte’, ook wel het Genootschap van Eer genoemd, tijdens een rechtszaak in 1897. Het Genootschap zou voortkomen uit drie ridders: een uit Spanje, een uit Palermo en een uit Napels. Alle drie waren camorrista, metaforisch drie bomen. De baas, de Spaanse ridder, was de stam. De ridder uit Palermo, de oudste, het meesterbot, Mastrosso. De derde ridder uit Napels, was het bot (knop van de boom). De andere leden waren de takken en bladeren, de ‘jongeren van Eer’, die picciotti wilden worden waren de bloemen. Volgens Dickie was dit de eerste keer dat een (verdraaide) versie van de ontstaansmythe van de ‘Ndrangheta zo werd vastgelegd.
Zoals destijds de picciotteria zich opdeelde in plaatselijke cellen en in een Laag Genootschap (de lagere rangen) en een Hoog Genootschap (de belangrijke criminelen, de camorrista) kent de ‘Ndrangheta voor de lagere leden de Società Minore en voor de belangrijke de Società Maggiore. Meer recent is La Santa ontstaan, een geheim genootschap binnen de ‘Ndrangheta waar alleen de allerbelangrijkste leiders in worden opgenomen. Geografisch is de ‘Ndrangheta onder La Provincia, ook wel il Crimini genoemd, georganiseerd in de Locale (meerdere ‘Ndrina) en de ‘Ndrine (clan). Elke Locale, waar ook ter wereld, betaalt contributie aan La Mamma, de machtige Locale van San Luca. Sanne de Boer beschrijft in haar boek Mafiopoli (Nieuw Amsterdam, 2020) hoe deze organisatie functioneert: ‘…Een Ndrangheta-lid zweert trouw aan zijn eigen clan en aan het topbestuur…. Zonder toestemming van de belangrijkste leiders die vertegenwoordigd zijn in de Provincia mag geen enkele clan, waar ook ter wereld, een territorium opeisen.’
‘Ndrangheta is een criminele organisatie met geheime rituelen, symbolen, bombastisch taalgebruik, veel rangen en standen en keiharde gedragsregels. Niets daarvan is opgeschreven, alles moet uit het hoofd geleerd worden en lagere rangen weten meestal niet wie hun hoge leiders zijn. Desondanks, zo beschrijft Sanne de Boer, worden er soms door de politie teksten over de organisatie aangetroffen bij arrestanten in huizen en bunkers van voortvluchtigen.
Waarom een blog over de organisatie, cultuur en rituelen van deze gewelddadige organisatie? Belangrijkste reden is dat deze een rol spelen in de misdaadroman De Rioolrat. Maar ook omdat er weinig over bekend is en het op ons zou kunnen overkomen als overdrijving, een real life versie van het boek Pietje Bel en de bende van de Zwarte Hand. Niets is minder waar, overal ter wereld, dus ook in Nederland, is dit de manier waarop de ‘Ndrangheta werkt. Bruut, onverbiddelijk en keihard, maar met minder openlijk geweld om haar zakelijk imperium niet onnodig in gevaar te brengen.
De ‘Ndrangheta is compromisloos en geen bende van de Zwarte Hand, ze accepteert geen verraad: nooit en van niemand. Dat is een harde realiteit voor wie die denkt een eenvoudige manier te hebben gevonden om politieke activiteiten te financieren of wat bij te verdienen in de wazige marge van het criminele circuit.
Pieter Chenestre
Pieter Chenestre | De Rioolrat 